به گزارش توس اکو، شهردار مشهد در آیین بهره‌برداری از مسیر تشرف و بازار تاریخی فرش مشهد و افتتاح ۱۷ پروژه عمرانی منطقه ثامن که با حضور غلامحسین مظفری، استاندار خراسان رضوی ، سیدحسن حسینی فرماندار مشهد و جمعی از مدیران استانی و شهری برگزار شد، با اشاره به اهمیت حفظ میراث تاریخی شهر اظهار کرد: ارزش و جایگاه بازار فرش مشهد برای همگان روشن است و همه می‌دانند چه اقدام دشوار و ارزشمندی در این مجموعه انجام شده است. با این حال، در حوزه میراث تاریخی باید توجه داشت که ما امانت‌دار سرمایه‌های گذشتگان هستیم.

محمدرضا قلندرشریف با بیان اینکه در گذشته بخشی از بافت تاریخی منطقه ثامن مورد غفلت قرار گرفته است، افزود: در طرح‌های اولیه ساماندهی بافت پیرامونی حرم مطهر رضوی، بسیاری از بناها و محله‌های ارزشمند تاریخی مورد توجه کافی قرار نگرفتند. در حالی که می‌شد بخشی از این محلات را به‌عنوان نمونه‌های موفق بهسازی و حفاظت حفظ کرد، در موارد متعددی تخریب صورت گرفت و فرصت‌های ارزشمند از دست رفت.

وی ادامه داد: طی سال‌های اخیر با همکاری اداره‌کل میراث فرهنگی، تعدادی از بناهای تاریخی شناسایی، مرمت و در اختیار عموم قرار گرفته‌اند. بخشی از این بناها نیز در اختیار شهرداری قرار دارد و تعدادی دیگر توسط مالکان در حال بازسازی است.

شهردار مشهد با اشاره به رویکرد جدید مدیریت شهری در احیای بناهای تاریخی گفت: شناسایی بناهای واجد ارزش تاریخی و نصب پلاک‌های میراثی تنها آغاز مسیر است. تجربه نشان داده اگر برنامه‌ای برای احیای این ساختمان‌ها وجود نداشته باشد، صرف نصب پلاک نمی‌تواند نتیجه مطلوبی به همراه داشته باشد و حتی موجب نارضایتی مالکان شود.

وی با اشاره به پیچیدگی‌های حقوقی این بناها اظهار کرد: بسیاری از این املاک دارای مالکان متعدد هستند و به‌واسطه ارث میان نسل‌های مختلف تقسیم شده‌اند؛ موضوعی که روند مرمت و بهره‌برداری را با دشواری‌هایی همراه می‌کند.

قلندرشریف تصریح کرد: در کنار تملک و مرمت برخی بناها توسط شهرداری، تلاش کرده‌ایم مالکان را نیز به مشارکت در فرآیند احیا ترغیب کنیم. در همین راستا، مجوزهای بازسازی برای این املاک به‌صورت رایگان صادر می‌شود و زمینه بهره‌برداری‌های متناسب با هویت تاریخی بنا، از جمله ایجاد اقامتگاه‌های سنتی، کافه‌ها، قهوه‌خانه‌های سنتی و سایر فعالیت‌های فرهنگی و گردشگری فراهم می‌شود تا هزینه‌های مرمت نیز برای مالکان قابل جبران باشد.

وی خاطرنشان کرد: در بسیاری از موارد، خانه‌های تاریخی تنها دارایی مالکان محسوب می‌شوند و امکان فروش مناسب آن‌ها نیز وجود ندارد. از این رو، شهرداری با ارائه مشاوره‌های تخصصی، معرفی کارشناسان مرمت و تسهیل صدور مجوزها، در کنار مالکان قرار گرفته است. طی سه سال اخیر حدود ۱۸ بنای تاریخی در این چارچوب در حال بازسازی است و برای مرمت حدود ۲۰ بنای دیگر نیز برنامه‌ریزی شده است.

شهردار مشهد با اشاره به پروژه‌های اجراشده در منطقه ثامن اظهار کرد: با استفاده از ظرفیت اوراق مشارکت و سایر منابع مالی، پروژه‌های ارزشمندی در بافت پیرامونی حرم مطهر رضوی به بهره‌برداری رسیده است که بازار فرش مشهد یکی از شاخص‌ترین آن‌ها به شمار می‌رود.

وی افزود: این مجموعه می‌تواند به فضایی جذاب برای زائران و شهروندان تبدیل شود تا ضمن تشرف به حرم مطهر، با صنایع‌دستی و هنر فرش مشهد نیز آشنا شوند. امیدواریم این پروژه به الگویی موفق برای احیای بافت‌های تاریخی در سراسر کشور تبدیل شود.

 بهره‌برداری از ۱۸ پروژه با اعتبار ۱۹۳۵ میلیارد تومانی

در ادامه این مراسم، شهردار منطقه ثامن از افتتاح پروژه بازسازی و بهسازی بازار بزرگ فرش مشهد به همراه ۱۷ پروژه عمرانی و خدماتی دیگر خبر داد.

حسین عبدالله‌زاده گفت: برای اجرای این پروژه‌ها در مجموع یک هزار و ۹۳۵ میلیارد تومان اعتبار هزینه شده که حدود ۹۰ میلیارد تومان آن به بازسازی بازار بزرگ فرش اختصاص یافته است.

وی با اشاره به پیشینه تاریخی این بازار افزود: بازار فرش مشهد یکی از بازارهای قدیمی و ریشه‌دار شهر است که در سال ۱۳۸۴ در فهرست آثار ملی کشور ثبت شد. مطالعات بهسازی آن از سال ۱۳۹۷ آغاز و در سال ۱۳۹۹ به تأیید میراث فرهنگی رسید. عملیات اجرایی فاز نخست نیز از سال ۱۴۰۰ آغاز شد.

عبدالله‌زاده ادامه داد: اجرای پروژه در شرایطی انجام شد که بازار همچنان فعال بود و کسبه به فعالیت خود ادامه می‌دادند. محدودیت‌های اجرایی و تأمین مالی از مهم‌ترین چالش‌های پروژه بود، اما با تأمین منابع از محل اوراق مشارکت در سال ۱۴۰۳، روند اجرای طرح سرعت گرفت.

وی افزود: در فاز دوم پروژه، نیروهای اجرایی به‌صورت سه‌شیفته فعالیت کردند و این مرحله طی حدود پنج ماه و نیم به پایان رسید.

شهردار منطقه ثامن تأکید کرد: در فرآیند بازسازی، تلاش شد ضمن حفظ اصالت تاریخی و معماری بازار، کمترین اختلال در فعالیت واحدهای تجاری ایجاد شود. همچنین عملیات فنی پروژه با رعایت کامل استانداردهای مهندسی و سازه‌ای به اجرا درآمد.

 اوراق مشارکت؛ موتور محرک توسعه ثامن

معاون اقتصادی شهرداری مشهد نیز در این مراسم با اشاره به نقش اوراق مشارکت در اجرای پروژه‌های شهری گفت: بخش قابل توجهی از پروژه‌های منطقه ثامن از محل منابع حاصل از انتشار اوراق مشارکت تأمین مالی شده است.

محمدهادی محمدی‌مقدم اظهار کرد: حجم اوراق مشارکت منتشرشده توسط شهرداری مشهد از ۸ همت در ابتدای سال ۱۴۰۲ به ۴۲ همت رسیده که ۳۲ همت آن مربوط به سه سال اخیر است.

وی افزود: نخستین اوراق مشارکت ویژه بافت ثامن در سال ۱۳۸۷ به ارزش ۱۰۰ میلیارد تومان منتشر شد، در حالی که امسال این رقم به ۵۰۰ میلیارد تومان رسیده است. این در حالی است که کمتر شهری در کشور برای احیای بافت‌های فرسوده از چنین ظرفیتی استفاده می‌کند.

محمدی‌مقدم خاطرنشان کرد: طی سه سال اخیر، چندین پروژه بزرگ و بلاتکلیف منطقه ثامن که از اوایل دهه ۹۰ با مشکلات مختلف مواجه بودند، تعیین تکلیف شده و برای آن‌ها سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی جذب شده‌اند.

 ضرورت حفظ تعادل میان توسعه و هویت تاریخی

رئیس شورای اسلامی شهر مشهد نیز در این مراسم ضمن قدردانی از دست‌اندرکاران اجرای پروژه، بر ضرورت توجه همزمان به توسعه شهری و حفظ میراث فرهنگی تأکید کرد.

حسن موحدیان گفت: اجرای پروژه‌های عمرانی در بافت‌های تاریخی به مراتب دشوارتر و پرهزینه‌تر از ساخت‌وسازهای معمول است، اما حفظ هویت تاریخی و تمدنی شهر وظیفه‌ای اجتناب‌ناپذیر محسوب می‌شود.

وی ضمن عذرخواهی از کسبه و ساکنان محدوده بازار بابت مشکلات و محدودیت‌های ناشی از اجرای پروژه افزود: نباید در مسیر توسعه، اصالت تاریخی و فرهنگی شهر را فراموش کنیم. دستیابی به تعادل میان نیازهای زندگی مدرن و هویت سنتی، شرط موفقیت چنین طرح‌هایی است.

موحدیان در پایان پیشنهاد کرد برای تکمیل هویت بصری بازار، درب‌های فعلی با نمونه‌های سنتی چوبی جایگزین شوند تا جلوه تاریخی این مجموعه بیش از پیش تقویت شود.